Nowości medyczne,  Zdrowie i Uroda

Pielęgnacja dziecka od 1. dnia życia

Pielęgnacja dziecka od 1. dnia życia

dr n. med. Adam J. Sybilski dla marki Emolium

Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Oddział Chorób Dziecięcych i Noworodkowych z Centrum Alergologii i Dermatologii, CSK MSW w Warszawie.

 

Gdy rozmyślam o jakiejś chorobie, nigdy nie zastanawiam się,

jak znaleźć na nią lekarstwo, ale jak jej zapobiec.

Louis Pasteur, 1884

Funkcje skóry

 

Skóra człowieka spełnia wiele kluczowych funkcji, bez których życie nie byłoby możliwe. Chroni nas przed zimnem, ciepłem, promieniowaniem, działaniem środków chemicznych. Zabezpiecza również, co bardzo istotne zwłaszcza
w okresie noworodkowym i niemowlęcym, przed wnikaniem drobnoustrojów i pasożytów.
Funkcje aktywne to przede wszystkim regulacja cieplna, wydalanie potu czy łoju, wchłanianie, synteza witaminy D3 i hormonów oraz melaniny wraz z ochroną przed promieniami UV. Skóra spełnia również ważną rolę w procesach odpornościowych [1, 2]. O skórę należy dbać, nawet gdy jest zdrowa i pozornie nic złego się z nią nie dzieje. A może właśnie przede wszystkim kiedy jest zdrowa, aby zapobiegać jej chorobom. Dbanie polega na pielęgnowaniu jej przy pomocy odpowiednich preparatów w sposób stały i systematyczny. Nie można ograniczyć się do jednorazowego, incydentalnego użycia kremu lub maści. Ten proces musi być ciągły, powtarzany i kontynuowany nawet wówczas, gdy skóra jest zdrowa. Częstym błędem jest zaprzestanie pielęgnacji w momencie poprawy stanu skóry lub po osiągnięciu prawidłowego makroskopowego obrazu skóry. Badania wykazały, że procesy chorobowe skóry mogą toczyć się przy jej zupełnie prawidłowym wyglądzie.

 

Specyfika skóry noworodka

 

Skóra noworodka i niemowlęcia wykazuje wiele specyficznych, odrębnych cech. Już na pierwszy rzut oka charakteryzuje się jasnoróżowym kolorem oraz o wiele większą wrażliwością i podatnością na infekcje aniżeli skóra dorosłego. Łatwo ulega urazom i podrażnieniom. Proces jej keratynizacji jest jeszcze niedokończony. Jest elastyczna
i jaśniejsza (słabiej produkuje barwnik), przez co mniej odporna na promieniowanie słoneczne. Jej pH jest kwaśne – wartość docelową (pH 5,4-5,9) osiągnie dopiero po kilku tygodniach. Ponadto funkcje związane z regulacją termiczną – pocenie – są jeszcze w powijakach. Z jednej strony noworodek ma o wiele mniej gruczołów potowych,
z drugiej zaś strony, bardzo małe dziecko ma o wiele więcej skóry w stosunku do masy swojego ciała aniżeli dorosły. To wszystko sprawia, że procesy termoregulacji są niestabilne. Nowo narodzone dziecko szybko się przegrzewa, tracąc spore ilości wody ustrojowej, szybko wychładza, jest także narażone na większe wchłanianie substancji kontaktujących się ze skórą – leki, substancje chemiczne [3]. Te cechy powodują, że musimy dostosować codzienną pielęgnację do wieku dziecka.

 

Pielęgnacja skóry noworodka. Emolienty.

 

Podstawowa pielęgnacja skóry to przede wszystkim właściwe jej oczyszczanie oraz nawilżanie. Należy ją również chronić przed otarciami i odparzeniami, szczególnie w okolicach pośladków. Nie powinno się jej nadmiernie eksponować na promieniowanie UV, niską lub wysoką temperaturę, wiatr oraz wysoką wilgoć. Podstawą pielęgnacji są kąpiele, oczyszczają i pielęgnują, zmniejszają kolonizację bakterii, działają relaksująco [4]. Tu należy podkreślić jeszcze jedną właściwość skóry noworodka, a mianowicie występowanie mazi płodowej – biofilmu, który pokrywa powierzchnię skóry. Dowiedziono, że spełnia ona istotną rolę w nawilżaniu, termoregulacji, również funkcję regeneracyjną przy uszkodzeniach i nie powinna być całkowicie usuwana podczas pierwszych kąpieli [5, 6].

 

 

 

Kąpiele należy wykonywać 2-3 razy w tygodniu, idealna temperatura wody to 38 – 40oC, czas trwania 5-10 minut. Nie ma obecnie medycznych przesłanek do odkładania pierwszej kąpieli noworodka do czasu odpadnięcia kikuta pępowiny.

 

Kolejnym etapem pielęgnacji jest stosowanie emolientów, czyli preparatów natłuszczających, umożliwiających utrzymanie właściwego poziomu nawilżenia. Ostatnio badacze dowiedli, że stosowanie emolientów od pierwszego dnia życia znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia atopowego zapalenia skóry, a w konsekwencji pojawienia się różnorodnych chorób alergicznych w wieku późniejszym [7, 8]. Choć są to dopiero pierwsze doniesienia, być może otwierają nowe możliwości dla profilaktyki chorób alergicznych.

Chociaż emolienty nie zapobiegają zakażeniom skóry u noworodków, ich zastosowanie jest polecane przez lekarzy pediatrów. Aplikacja miejscowa chroni warstwę rogową i sprzyja dojrzewaniu bariery naskórkowej oraz jej naprawie. Ponadto, emolienty mogą wspierać aktywny metabolizm lipidów w naskórku, a tym samym odbudowę zdrowej bariery naskórkowej. U noworodków, u których je stosowano, stan skóry znacznie się poprawiał [9]. Stosowanie emolientów wpływa również na zmniejszenie utraty wody przez skórę, a więc zapobiega jej przesuszaniu się. Jest to bardzo istotne zwłaszcza w zaostrzeniu atopowego zapalenia skóry.

 

Specyfika skóry niemowlęcia

 

Skóra niemowlęcia jest już bardziej dojrzała, ale jej pielęgnacja również cechuje się pewną specyfiką. Szczególną uwagę należy zwrócić na okolicę pieluszkową. Obecnie powszechnie stosowane są pieluchy jednorazowe, a do mycia chusteczki nasączone oleistymi lotionami działającymi jak emolienty. Nowoczesne pieluchy posiadają osuszane powierzchnie oraz substancje absorbujące. Ma to na celu uniknięcie podrażnień i uszkodzeń skóry przez mocz i kał, przywrócenie fizjologicznego pH skóry oraz ułatwienie usuwania zanieczyszczeń. By zapobiec uszkodzeniom skóry, należy zmieniać pieluchy możliwie zaraz po zauważeniu zabrudzenia, nie rzadziej niż co 3-4 godziny. Złotym standardem w myciu dziecka przy zmianie pieluchy jest nadal woda i delikatna chusteczka. Nie ma potrzeby stosowania środków czyszczących lub mydeł. W sytuacjach, w których niezbędne jest użycie środków myjących, należy używać preparatów wyłącznie przeznaczonych dla niemowląt, łagodnych, o fizjologicznym pH, bez konserwantów i substancji zapachowych. Ograniczy to ryzyko podrażnienia wrażliwej skóry [4]. Niekiedy jednak nawet częsta zmiana pieluchy i prawidłowe mycie nie uchronią przed podrażnieniami. Zalecane są wtedy produkty
o oleistej, tłustej konsystencji, z zawartością wazeliny lub lanoliny. Przy bardziej nasilonych zmianach, należy używać preparatów zawierających alantoinę, pochodną mocznika wykazującą działanie złuszczające. Przyspiesza ona odbudowę naskórka, dzięki czemu skóra znacznie łatwiej zachowuje większą ilość wody oraz odbudowuje ochronny płaszcz hydrolipidowy [10, 11].

 

Skóra sucha – bezwzględne wskazanie do stosowania emolientów u niemowląt

 

Spadek uwodnienia warstwy rogowej skóry, powoduje nasilenie jej przepuszczalności oraz zmniejszenie elastyczności. W konsekwencji obniża się jakość bariery naskórkowej i zwiększa podatność na działanie czynników zewnętrznych. Dochodzi do rozwoju podrażnienia, stanów zapalnych, infekcji, alergii i świądu. Suchość skóry występuje u wcześniaków, a także w wyniku narażenia na detergenty, promieniowanie UV, zimno, wiatr, zaburzenia hormonalne itd. Suchy i podrapany naskórek stanowi wrota do wnikania mikroorganizmów, których obecność dodatkowo nasila destrukcję bariery i świąd. Właściwe natłuszczenie i nawilżenie naskórka, redukując suchość i świąd, zmniejsza odruch drapania, a przez to znacznie poprawia jakość życia pacjenta. Efekt nawilżenia po zastosowaniu emolientów utrzymuje się ok. 4–6 godzin, dlatego ich aplikacja powinna być ponawiana co 4 godziny. Niezwykle istotna jest aplikacja wieczorna bezpośrednio po delikatnym osuszeniu skóry po kąpieli [12, 13]. W przypadku występowania tendencji do wysuszonej, atopowej skóry niezbędne jest częste (zawsze po kąpieli) stosowanie emolientów, niekiedy z dodatkiem pochodnych mocznika (np. alantoiny).

 

 

 

Należy również pamiętać, że znaczenie ma nie tylko rodzaj preparatu, lecz także czas, w którym go zastosujemy. Uważa się, że optymalnie emolienty powinny być zaaplikowane 3-4 minuty po kąpieli. Wtedy efekt jest największy.

 

Co powinien zawierać emolient:

  • składniki uzupełniające lipidy – oleje zapewniające skórze dziecka właściwą podaż NNKT,
  • składniki nawilżające – kwas hialuronowy, mocznik, glicerynę,
  • substancje okluzyjne – zapewniające fizyczną barierę przed wnikaniem substancji drażniących oraz zmniejszenie przezskórnej utraty wody,
  • substancje kojące i łagodzące podrażnienia.

 

Do najczęstszych błędów w pielęgnacji noworodków i niemowląt należą:

  • używanie kosmetyków przeznaczonych dla osób dorosłych, które drażnią skórę dziecka,
  • zbyt częste (częściej niż raz na dobę) kąpiele, które mogą wysuszać skórę,
  • preparaty zawierające środki antyseptyczne (przeciwbakteryjne), stosowane do pielęgnacji zdrowej skóry dziecka, które mogą wywoływać reakcje kontaktowe o charakterze alergicznym.

 

Prawidłowa pielęgnacja już od pierwszego dnia życia:

  • kąpiele w wodzie, 2-3 razy w tygodniu, z użyciem łagodnych preparatów myjących, przeznaczonych dla noworodków lub małych dzieci,
  • stosowanie na osuszoną skórę emolientu, który zabezpieczy ją przed przesuszeniem, przenikaniem drażniących substancji oraz rozwojem alergii w późniejszym wieku,
  • codzienna, regularna pielęgnacja skóry, jej nawilżanie oraz zapobieganie utracie wody – prewencja chorób skóry oraz rozwoju alergii.

 

Piśmiennictwo:

  1. Jabłońska S, Majewski S. Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010.
  2. Rosińska-Borkowska D.: Wybrane problemy dermatologiczne u noworodków, niemowląt i małych dzieci. W: Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H. (red.): Dermatologia w praktyce. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005: 324-329.
  3. Kmieć M.L., Urysiak-Czubatka I., Broniarczyk-Dyła G.: Pielęgnacja skóry dzieci. Post. Dermatol. Alergol. 2010; 27: 40-44.
  4. Ness M.J., Davis D.M., Carey W.A.: Neonatal skin care: a concise review. Int. J. Dermatol. 2013; 52: 14-22.
  5. Visscher M.O., Narendran V., Pickens W.L. i wsp.: Vernix caseosa in neonatal adaptation. J. Perinatol. 2005; 25: 440-446.
  6. Afsar F.S.: Skin care for preterm and term neonates. Exp. Dermatol. 2009; 34: 855-858.
  7. Simpson EL, Chalmers JR, Hanifin JM, Thomas KS, Cork MJ, McLean WH i wsp. Emollient enhancement of the skin barrier from birth offers effective atopic dermatitis prevention. J Allergy Clin Immunol. 2014; 134(4): 818-23.
  8. Horimukai K, Morita K, Narita M i wsp. Application of moisturizer to neonates prevents development of atopic dermatitis. J Allergy Clin Immunol. 2014; 134: 824-830.
  9. Conner J.M., Soll R.F., Edwards W.H.: Topical ointment for preventing infection in preterm infants. Cochrane Database Syst. Rev. 2004; CD001150.
  10. Szymańska E.: Alantoina – właściwości gojące i przeciwzapalne. Pediatr. Med. Rodz. 2012; 8: 73-77.
  11. Kaszuba A., Placek W., Czerwionka-Szaflarska M. i wsp.: Wieloośrodkowe badanie porównawcze właściwości pielęgnacyjnych i tolerancji preparatów Alantan, Bepanthen, Linomag i Sudocrem® u dzieci z pieluszkowym zapaleniem skóry. Post. Dermatol. Alergol. 2009; 26: 1-7.
  12. Sikorska M, Nowicki R, Wilkowska A. Pielęgnacja skóry suchej i wrażliwej. Alergologia Polska. 2015; 2: 158-161.
  13. Nowicki R, Trzeciak M, Wilkowska A i wsp. Atopic dermatitis: current treatment guidelines. Statement of the experts of the Dermatological Section, Polish Society of Allergology, and the Allergology Section, Polish Society of Dermatology. Postępy Dermatol Alergol 2015; 32: 239–249.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *